Janari Kobëshem
Në historinë shqiptare, janari nuk është thjesht një fillim viti. Ai kthehet vazhdimisht si një nyje e rëndë kohe, ku pushteti godet, ku rezistenca paguan çmimin më të lartë dhe ku kujtesa kolektive ngurtësohet. Nga Mesjeta deri në ditët tona, janari ka mbledhur vdekje, atentate dhe masakra që kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në fatin
Në historinë shqiptare, janari nuk është thjesht një fillim viti. Ai kthehet vazhdimisht si një nyje e rëndë kohe, ku pushteti godet, ku rezistenca paguan çmimin më të lartë dhe ku kujtesa kolektive ngurtësohet. Nga Mesjeta deri në ditët tona, janari ka mbledhur vdekje, atentate dhe masakra që kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në fatin kombëtar.
VDEKJA SKËNDERBEUT
Më 17 janar 1468, u shua Gjergj Kastrioti Skënderbeu. Vdekja e tij në Lezhë nuk ishte thjesht humbja e një prijësi; ishte mbyllja e një epoke rezistence që kishte mbajtur të bashkuar principatat shqiptare për çerek shekulli. Europa humbi një mburojë, ndërsa shqiptarët fituan një mit që do t’i mbante gjallë në shekuj.
EKZEKUTIMI I ALI PASHË TEPELENËS
Më 24 janar 1822, në Janinë, u vra Ali Pashë Tepelena. I ashpër, kontradiktor, por politikisht vizionar, Ali Pasha kishte ndërtuar një pushtet de facto autonom shqiptar brenda Perandorisë Osmane. Ekzekutimi i tij shënoi fundin e një projekti autonomie ballkanike që kishte sfiduar Stambollin.
VRASJA ISA BOLETINIT
Isa Boletini u vra më 23 janar 1916 në Podgoricë. Luftëtari i Pavarësisë, njeriu që kishte hyrë i armatosur në Londër për të mbrojtur Shqipërinë, ra jo në betejë, por nga pabesia politike. Me të u mbyll një kapitull i kryengritjeve të armatosura tradicionale shqiptare.
VRASJA E JUSUF GËRVALLES, KADRI ZEKES DHE BARDHOSH GËRVALLES.
Në Untergruppenbach të Gjermanisë, më 17 janar 1982, u vranë Jusuf Gërvalla, Kadri Zeka dhe Bardhosh Gërvalla. Ky atentat shënoi kalimin e represionit jugosllav nga ndjekja politike në eliminim fizik jashtë kufijve. Fjala, pena dhe kënga u trajtuan si armë më të rrezikshme se pushka.
VRASJA E REXHEP MALES DHE NUHI BERISHES
Më 12 janar 1984, në Prishtinë, u vranë Rexhep Mala dhe Nuhi Berisha. Të rrethuar, ata zgjodhën rezistencën deri në fund. Rënia e tyre u bë simbol i qëndresës ilegale shqiptare në Kosovë gjatë viteve më të errëta të represionit.
VRASJA E ZAHIR PAJAZITIT.
Zahir Pajaziti u vra më 31 janar 1997. Vdekja e tij shënoi fundin e fazës së fshehtë dhe hyrjen graduale në luftën e hapur çlirimtare. Janari i atij viti ishte paralajmërimi i një përplasjeje të pashmangshme.
MASAKRA NË SKENDERAJ 6-7 JANAR
në qytetin e Skenderajt, përkatësisht në afërsi të ish- tregut të bagëtive ku ishte një kafene, e cila kishte dhe një bodrum ku kryhej masakra mbi popullatën shqiptare nga kriminelë çetnikë serb, të cilët kishin për bashkëpuntorë disa romë, përmendeshin me emër Metë e Elez Maxhupi. Në atë kafene, përkatësisht objekt, lart kishte muzikë ku vallëzohej e çka jo tjetër ndërsa poshtë në bodrum vriteshin shqiptarë, përkatësisht paria e shqiptarëve me armë të ftohta (si çekanë, qyskija, dalta, shufra metali, terfurçë metali, thika, bajoneta etj.
MASAKRA E REÇAKUT
Masakra e Reçakut më 15 janar 1999 tronditi botën. 45 civilë shqiptarë u ekzekutuan, dhe krimi u bë pikë kthese ndërkombëtare. Reçaku e nxori të vërtetën nga heshtja dhe e çoi Kosovën drejt ndërhyrjes së NATO-s.
17 JANAR 2002 & 3 JANAR 2003 – VRASJE PAS LUFTE
Pas luftës, janari vazhdoi të marrë jetë:
Smajl Hajdaraj u vra më 17 janar 2002.
Tahir Zemaj u vra më 3 janar 2003.
Këto atentate treguan se paqja pa drejtësi mbetet e brishtë.
VDEKJA RUGOVES
Më 21 janar 2006, u nda nga jeta Ibrahim Rugova, simbol i rezistencës paqësore.
VRASJA PROTESTUESVE NË TIRANË
më 21 janar 2011, në Tiranë, u vranë katër protestues: Aleks Nika, Ziver Veizaj, Faik Myrtaj dhe Hekuran Deda. Janari u shfaq sërish si muaj i përplasjes mes shtetit dhe qytetarit.
Janari në historinë shqiptare nuk është mit i sajuar, por një përqendrim faktesh. Ai na tregon se pushtetet shpesh godasin në fillim viti, ndërsa shqiptarët, brez pas brezi, kanë mësuar të mbijetojnë, të rezistojnë dhe të kujtojnë. Kujtesa e janarit nuk është për viktimizim, por për vetëdije historike: sepse vetëm duke ditur saktë, mund të mos përsëritet e njëjta dhimbje.
