Si u dërguan telegramet e rrejshme Londrës në emër të shqiptarëve – Nikolla Pashiq (1912)

PJESA 1 – Viti 1912: Lufta me armë dhe me propagandë

Në vitin 1912, ndërsa trupat serbe përparonin me zjarr e hekur në trojet shqiptare, një tjetër betejë zhvillohej në prapaskenë: ajo e propagandës. Përveç pushkëve dhe bajonetave, Beogradi përdori një armë tjetër – manipulimin diplomatik.

Në krye të qeverisë serbe ishte Nikolla Pashiq, i cili jo vetëm drejtonte ofensivën ushtarake, por edhe një fushatë të organizuar dezinformimi ndaj Fuqive të Mëdha në Londër.

PJESA 2 – Konferenca e Londrës dhe loja me “zërin shqiptar”

Në fund të vitit 1912, fati i Ballkanit po vendosej në tryezat diplomatike të Konferencës së Ambasadorëve në Londër. Pikërisht aty, Serbia kërkonte të legjitimonte pushtimet e saj.

Për ta arritur këtë, u përdor një metodë e rrezikshme: dërgimi i telegrameve të rreme në emër të shqiptarëve, duke paraqitur sikur ata vetë kërkonin të mbeteshin nën Serbi.

PJESA 3 – Urdhri nga Beogradi

Dokumentet arkivore dëshmojnë se urdhri për këto falsifikime erdhi drejtpërdrejt nga qeveria serbe. Oficerët serbë u ngarkuan të hartonin telegrame “në emër të shqiptarëve”.

Qendra e kësaj veprimtarie ishte Shkupi, ku vepronin struktura kishtare dhe administrative serbe – një pikë kyçe për operacionet politike kundër elementit shqiptar.

PJESA 4 – Telegrami i parë: “Nga Peja”

Telegrami i parë i falsifikuar, i paraqitur si i dërguar nga Peja, u drejtohej ambasadorëve të Francës, Rusisë, Italisë, Gjermanisë, Austro-Hungarisë dhe Britanisë.

Në të kërkohej që Peja dhe rrethina e saj të mbeteshin nën juridiksionin serb dhe të mos bashkoheshin me Shqipërinë Bregdetare. Madje pretendohej se “pjesa dërrmuese flet serbisht” dhe se shqiptarët kishin “prejardhje serbe”.

PJESA 5 – Telegrami i dytë: “Nga Gjakova”

Në telegramin e dytë, i paraqitur si i ardhur nga Gjakova, thuhej se popullsia “arbanase” kërkonte të mbetej në shtetin serb për hir të “qetësisë dhe përparimit ekonomik”.

Edhe këtu përsëritej narrativa e njëjtë: shqiptarët paraqiteshin si me prejardhje serbe dhe si folës të rrjedhshëm të serbishtes – një formulim identik me telegramin e parë.

PJESA 6 – Telegrami i tretë: “Nga Prizreni”

Telegrami i tretë, i paraqitur si nga Prizreni, përsëriste të njëjtin model propagandistik.

Në të kërkohej që Prizreni të mos bashkohej me Shqipërinë Bregdetare, por të mbetej nën Serbi. Argumenti? “Rehatia kulturore” dhe “prosperiteti ekonomik” nën shtetin serb.

Formulimet ishin pothuaj identike – dëshmi e qartë e një burimi të vetëm hartimi.

PJESA 7 – Kush i shkroi në të vërtetë?

Këto telegrame nuk u panë kurrë nga përfaqësuesit shqiptarë të Pejës, Gjakovës apo Prizrenit.

Ato u hartuan nga oficerë serbë në Shkup dhe më pas u paraqitën në Londër si kërkesa autentike të popullsisë shqiptare.

Kjo ishte një strategji për të krijuar përshtypjen se shqiptarët vetë refuzonin bashkimin me shtetin shqiptar që po lindte.

PJESA 8 – Strategjia politike pas falsifikimit

Nëse Peja, Gjakova dhe Prizreni “kërkonin” të mbeteshin në Serbi, atëherë, sipas logjikës diplomatike të kohës, për pjesën tjetër të Kosovës nuk kishte më debat.

Kështu, përmes tre dokumenteve të rreme, Serbia përpiqej të siguronte justifikim ndërkombëtar për aneksimin.

Ishte një manovër e menduar për të ndikuar perceptimin e Fuqive të Mëdha në një moment vendimtar për fatin e kombit shqiptar.

PJESA 9 – Falsifikimi si armë politike

Këto telegrame përbëjnë një nga shembujt më të hershëm të përdorimit të dezinformimit në diplomacinë ballkanike.

Populli shqiptar nuk u pyet kurrë. Nuk ishte në dijeni. Nuk dha asnjë pëlqim.

Por në Londër, në tryezat e diplomacisë europiane, “zëri” i tij u manipulua.

Historia e vitit 1912 na kujton se luftërat nuk fitohen vetëm në fushëbetejë – por edhe në letra, arkiva dhe tryeza diplomatike.