Hasan Prishtina: 14 pikët, 5 ditët si kryeministër dhe plumbi në Selanik

Njeriu që e mori Shkupin me pushkë dhe qeverinë me votë, dhe që e humbi jetën për shkak të një mbreti shqiptar.

Më 12 gusht 1912, rreth 30 mijë kryengritës shqiptarë hynë në Shkup pa luftë. Garnizoni osman ishte tërhequr, oficerët kishin ikur dhe qyteti më i madh i Kosovës osmane ishte në duart e njerëzve që tri muaj më parë Stambolli i quante “banditë”. Në krye të tyre nuk ishte një kapedan malësor, por një avokat 39-vjeçar me kostum evropian dhe fes: Hasan bej Prishtina.

Ai kishte nisur jetën publike si njeri i institucioneve dhe e mbylli si armiku kryesor i një mbreti. Mes tyre qëndrojnë tri kryengritje, dy shtete dhe një qeveri që zgjati pesë ditë.

Deputeti i Vushtrrisë

Hasan Berisha lindi më 1873 në Vushtrri, në një familje bejlerësh. Studioi drejtësi në Stamboll, në shkollën e lartë të administratës, dhe pas revolucionit xhonturk të vitit 1908 u zgjodh deputet i Prishtinës në parlamentin osman. Emri “Prishtina” i mbeti prej mandatit, siç u kishte mbetur “Frashëri” vëllezërve nga Frashëri.

Në parlament u rreshtua me Ismail Qemalin dhe grupin e deputetëve shqiptarë që kërkonin shkolla në gjuhën shqipe, alfabetin latin dhe të drejta për vilajetet. Kur xhonturqit u kthyen në centralistë dhe nisën çarmatimin e Kosovës me dhunë, më 1910 dhe 1911, Prishtina kaloi nga fjalimet te organizimi i kryengritjes.

Kryengritja dhe 14 pikët

Në janar 1912, në Stamboll, në një takim me deputetë dhe krerë kosovarë, u vendos kryengritja e përgjithshme. Në pranverë Kosova u ngrit: Bajram Curri në Krasniqe e Gash, Isa Boletini në Mitrovicë, Idriz Seferi në Karadak, Hasan Prishtina si organizator politik. Deri në gusht kryengritësit mbanin Prishtinën, Pejën, Gjakovën, Mitrovicën dhe në fund Shkupin.

Në Shkup, më 9 gusht 1912, Prishtina i paraqiti qeverisë osmane një memorandum me 14 kërkesa, që historia i njeh si “14 pikët e Hasan Prishtinës”: administratë dhe gjyqe me nëpunës që dinë shqip, shërbim ushtarak brenda vilajeteve, shkolla shqipe, rrugë dhe hekurudha, amnisti për kryengritësit. Nuk kërkohej pavarësia, por një autonomi e gjerë brenda Perandorisë. Stambolli i pranoi më 4 shtator. Dy muaj më vonë Serbia, Mali i Zi, Bullgaria dhe Greqia sulmuan, dhe autonomia mbeti në letër: Kosova u pushtua nga ushtria serbe, dhe Prishtina u largua për në Shqipëri.

Komiteti i Kosovës dhe pesë ditët

Pas Luftës së Parë Botërore, në nëntor 1918, në Shkodër u themelua Komiteti Mbrojtja Kombëtare e Kosovës, me Hasan Prishtinën, Bajram Currin, Hoxhë Kadriun dhe Bedri Pejanin. Qëllimi ishte bashkimi i Kosovës me Shqipërinë, mjetet ishin memorandumet drejtuar Konferencës së Paqes në Paris dhe mbështetja e kaçakëve të Azem Galicës në Drenicë.

Në Shqipëri Prishtina u zgjodh deputet dhe në dhjetor 1921 u bë kryeministër. Qeveria e tij zgjati nga 7 deri më 12 dhjetor: pesë ditë. U rrëzua nga një marshim i forcave të Ahmet Zogut mbi Tiranë, në një krizë ku ministri i brendshëm ishte vetë Zogu. Prej atij dhjetori Hasan Prishtina dhe Ahmet Zogu ishin armiq për jetë: Zogu i shihte kosovarët si problem për marrëdhëniet me Beogradin, kosovarët e shihnin Zogun si njeriun që i shiti.

Ahmet Zogu e rrëzoi Prishtinën më 1921, e dëboi më 1924 dhe, sipas të gjitha gjasave, e vrau më 1933. Si ngjiti ky njeri nga kryeministër te mbret, hap pas hapi? Atë histori e kemi te Zogu: nga kryeministër te mbret — për anëtarët Arbër e lart.

Selaniku, 1933

Prishtina mbështeti Revolucionin e Qershorit 1924 dhe qeverinë e Fan Nolit. Kur Zogu u kthye në dhjetor me ndihmën e Jugosllavisë, Prishtina mori rrugën e mërgimit: Vjenë, pastaj Selanik. U dënua në mungesë nga gjykatat e Tiranës dhe u përfshi në komplotet e opozitës kundër mbretit.

Më 13 gusht 1933, në një kafene në Selanik, e qëlluan për vdekje. Vrasësi, Ibrahim Çelo, ishte një shqiptar që, sipas hetimit grek dhe historiografisë së mëvonshme, vepronte me porosi të regjimit të Zogut. Bajram Curri kishte vdekur tetë vjet më parë në shpellën e Dragobisë, po nga forcat e Zogut. Nga themeluesit e Komitetit të Kosovës, pothuajse asnjë nuk vdiq në shtrat.

Hasan Prishtina la pas 14 pikë, një qeveri pesëditëshe dhe një pyetje që Kosova ende e bën: çka do të kishte ndodhur po të mos ishin vrarë njerëzit që e mbanin çështjen e saj hapur?