Përmbledhje ekzekutive Mujo Ulqinaku është një figurë emblemë e qëndresës shqiptare më 7 prill 1939 në Durrës, ditën e sulmit italian, ku kujtesa institucionale e lidh atë me mbrojtjen e portit dhe rënien në përleshje.
Burime zyrtare përkujtimore dhe institucionale shqiptare e përshkruajnë si nënoficer i Marinës Mbretërore Shqiptare, të lindur në Ulqin (sot në Mali i Zi), të vendosur në Durrës, dhe të nderuar pas vdekjes me titullin “Hero i Popullit”.Ky profil vendos theks te verifikimi:
(a) të dhënat bazë (1896–7 prill 1939) janë të qëndrueshme në burime institucionale;
(b) disa “detaje heroike” (numra të saktë humbjesh të palës italiane) shfaqen në narrativa përkujtimore, por nuk mbështeten lehtësisht nga dokumente primare të hapura dhe duhet trajtuar me kujdes.
Supozime të deklaruara: forma “Mujo Ulicinaku” në kërkesën e përdoruesit trajtohet si variant drejtshkrimor; në burimet e hapura zyrtare/instucionale emri shfaqet si “Mujo Ulqinaku” dhe “Mujo (Cakuli) Ulqinaku”.
Identiteti dhe të dhënat biografike bazë Emri dhe variantet. Burimet institucionale përdorin formulimin “Mujo (Cakuli) Ulqinaku”, që sugjeron një emër familjar “Cakuli” dhe një epitet/toponimik “Ulqinaku”.
Në një regjistrim arkivor filmik, titulli dhe sinopsi përdorin “Mujo Ulqinaku” si emër i kanonizuar publik.
Vendlindja dhe datat.
Në një botim zyrtar të Ministria e Mbrojtjes (gazeta “Ushtria”), ai përshkruhet si i lindur në Ulqin në vitin 1896; po aty përshkruhet rënia e tij si pjesë e rezistencës më 7 prill 1939.
Prejardhja familjare (background).
Po ky burim e vendos në “familjen e një detari të varfër” dhe e lidh socializimin e tij me detin (babai marinar; ai hyri si ndihmës detar).
Ky përshkrim është i vlefshëm si profil social, por për emrat e prindërve dhe gjendjen civile të dhënat mbeten “unspecified” në burimet zyrtare të hapura këtu.
Arsimi/formimi. Në burimet e hapura institucionale që u konsultuan, nuk ka një bioshkollim formal të detajuar përtej formimit praktik si detar e nënoficer; pra arsimi formal mbetet unspecified.Tabela e të dhënave bazë (me status verifikimi)
Roli historik dhe veprimtaria
Profili profesional.
Burime institucionale e përshkruajnë Ulqinakun si marinar/nënoficer (në njësi marine në Durrës), me rrugëtim që nis si ndihmës detar në moshë të vogël dhe vijon si marinar në Shkodër e Durrës.
Shërbimi dhe grada.
Në gazetën “Ushtria” (2021) thuhet se ai, pas shërbimit ushtarak në marinë, mbeti në shërbimin aktiv dhe “më vonë, më 1929, u bë kapter”, si dhe shërbeu në motoskafin “Tirana”, që kryente roje në bregdet. Këto janë të dhëna të rëndësishme sepse e vendosin figurën jo thjesht si “spontane” të 7 prillit, por si kuadër i shërbimit detar.
Qëndresa në portin e Durrësit.
Burimet institucionale identifikojnë 7 prillin 1939 si moment kur ai u vu “në krye” të detarëve dhe, bashkë me vullnetarë, organizoi qëndresë të armatosur në port.
Një njoftim i Muzeu Historik Kombëtar e përmend eksplicitisht se në Durrës trupat italiane u pritën “me zjarr” nga Mujo Ulqinaku dhe të tjerë, duke e vendosur atë në qendër të narrativës së rezistencës urbane bregdetare.
Ngjarje kyçe dhe nderime
Ngjarja përkufizuese: 7 prill 1939.
Në burime të Ministrisë së Mbrojtjes, rënia e tij përshkruhet si “heroike” në mbrojtje të truallit dhe lidhet me faktin se ai u bë “dëshmori i parë” në luftimin kundër pushtuesit fashist në atë ditë.
Ky lloj formulimi është tipik për gjuhën përkujtimore; vlera e tij është e madhe për historinë e kujtesës shtetërore, por kërkon krahasim me dokumentet operacionale të kohës (raporte komande, ditarë luftimi) për interpretim strikt faktik.
Humbjet e palës italiane: kujdes metodologjik.
Disa botime përkujtimore (p.sh. “Ushtria”, 2024) japin shifra të larta humbjesh italiane dhe vërejnë mospërputhje midis “burimeve të kohës” dhe deklarimeve italiane.
Këto shifra nuk janë të verifikueshme këtu me dokumente primare italiane të publikuara dhe duhen trajtuar si pretendime të narrativës përkujtimore, jo si numra të mbyllur shkencërisht.
Nderimet dhe memorializimi.
Një burim zyrtar i turizmit shtetëror, Agjencia Kombëtare e Turizmit, e përshkruan Ulqinakun si nënoficer të Marinës Mbretërore, të nderuar pas vdekjes me titullin “Hero i Popullit”, dhe e lidh memorialin e tij me ceremonitë përkujtimore.
Po aty jepen të dhëna të rëndësishme materiale: memoriali pranë Kalaja e Durrësit është vepër e Kristaq Rama.
Pranimi historiografik dhe kujtesa lokale
Dy “kanale” e mbajnë gjallë figurën:
(1) kujtesa institucionale kombëtare (përkujtim vjetor i 7 prillit, ekspozime muzeale, botime të Ministrisë së Mbrojtjes);
(2) topografia e kujtesës në Durrës—monumenti/memoriali pranë Kalasë, i përdorur për ceremoni përkujtimore.Një element me peshë “arkivore” është dokumentari i ruajtur nga Arkivi Qendror Shtetëror i Filmit: hyrja arkivore (Kodi I/2-732) përshkruan jo vetëm pamje monumenti dhe porti, por edhe se në rrëfimin filmik përfshihen demonstrata kundër politikës pro-italiane, ultimatumet dhe skena të mobilizimit—pra, një interpretim i plotë propagandistik-dokumentar i epokës së prodhimit (1979), i vlefshëm për të kuptuar si u ndërtua narrativa publike për Ulqinakun.
Burime primare dhe arkiva për konsultim
Burim primar/arkivor i aksesueshëm online:
AQSHF (Kinoteka/Arkiva filmike): “Lufton djali lufton plaku lufton Mujo Ulqinaku”, Kodi i referencës I/2-732 (sinops i detajuar, metadatë prodhimi, vendxhirime).
Burime institucionale të rëndësishme (të hapura):
“Ushtria” (botim i Ministrisë së Mbrojtjes): profile për Ulqinakun me elemente biografike (1896; detar; 1929 kapter; motoskafi “Tirana”; organizim i qëndresës).Muzeu Historik Kombëtar: përkujtim institucional që e vendos Ulqinakun në qendër të rezistencës së Durrësit dhe dokumenton përdorimin e materialeve fotografike të familjes në ekspozime/përkujtimore.Agjencia Kombëtare e Turizmit: faqe për memorialin dhe të dhëna për autorin e monumentit, vendndodhjen dhe funksionin ceremonial.
AQSH (Arkivi Qendror Shtetëror) – kërkesa të rekomanduara (shumë prej tyre “unspecified” online):
Dosje personale shërbimi (personel detar) të Marinës Mbretërore Shqiptare; urdhra për gradim/emërim; regjistra të personelit të njësiteve detare në Durrës (fond/dosje: unspecified online; kërkohet kërkim në inventar me fjalëkyçe “Marina”, “Durrës”, “personel”, “Ulqinaku/Cakuli”).Raporte administrative të Portit/Prefekturës së Durrësit për 7 prillin 1939 (fond/dosje: unspecified; kërkohet kërkim sipas strukturave të Ministrisë së Brendshme/Prefekturave të kohës).
Arkiva vendore dhe biblioteka:
Bashkia Durrës / Drejtoria e Kulturës: dokumente për inaugurimin e monumentit dhe protokolle ceremoniale (fond/dosje: unspecified; kërkohet kërkesë zyrtare për inventar).Biblioteka Kombëtare dhe fondet e shtypit të periudhës 1939: gazeta lokale/komunikata zyrtare për rezistencën e 7 prillit (tituj/numra: unspecified; kërkohet kërkim në katalog).
Bibliografi e prioritarizuar dhe sugjerime vizualeBibliografi (prioritet praktik për shkrim publikues):
AQSHF, hyrja arkivore I/2-732 (burim primar për kujtesën filmike).“Ushtria” (Ministria e Mbrojtjes), numra përkujtimorë për 7 prillin (burim institucional; kërkon lexim kritik).Muzeu Historik Kombëtar: materiale edukative dhe aktivitete për 7 prillin (burim institucional).Agjencia Kombëtare e Turizmit: dosja e memorialit (të dhëna për monumentin dhe autorin).
