Dosja e Zahirit

Tri shtëpitë që u kthyen në baza të rezistencës

Në fund të viteve ’80, organizimi i armatosur shqiptar nuk kishte kazerma, zyra apo një prani publike. Ai mbështetej në shtëpi të sigurta dhe në një rreth të vogël njerëzish të besuar.

Sipas studimit të historianit Skënder Zhitia, botuar nga Instituti i Historisë “Ali Hadri”, Zahir Pajaziti dhe Hakif Zejnullahu siguruan tri baza veprimi e strehimi për “Çetën e Llapit”: në Lladofc, Herticë dhe Turuçicë. Studimi e mbështet këtë pjesë në monografinë Ushtria Çlirimtare e Kosovës – Zona Operative e Llapit.

Në vitet 1990–1991, në Orllan u formua Shtabi i Njësiteve Guerile. Krahas Zahirit, studimi përmend Hajredin Hysenin, Fatmir Humollin dhe Nazmi Zukën si pjesë të themelimit. Pas stërvitjeve ushtarake në Shqipëri më 1991, veprimtaria u zbulua nga shërbimet serbo-jugosllave dhe Zahiri u detyrua të vepronte në fshehtësi.

Kur arrestimet dhe largimet e veprimtarëve rrezikuan shpërbërjen e rrjetit, Zahiri mori përgjegjësinë për ruajtjen e bërthamave guerile. Në vitin 1993 ai u përqendrua te furnizimi me armë dhe te krijimi i bazave të armatimit në Lladofc, Brainë, Ballaban dhe Sharban, ndërsa udhëtonte drejt Shqipërisë për furnizim.

“Ushtria nuk guxon të ketë ngjyra partiake e ideologjike.”Maksimë që studimi ia atribuon Zahir Pajazitit

Në dhjetor 1995, Nait Hasani u takua me Zahirin në Prishtinë. Sipas studimit, ky takim rezultoi në lidhjen e njësive guerile të Llapit dhe Gollakut me strukturat e UÇK-së. Më pas, veprimtaria e Zahirit u zgjerua drejt Gjakovës, Shishmanit, Ferizajt dhe Vushtrrisë; një njësi ishte në formim edhe në Gjilan.

Surkishi: objektivi u vëzhgua para pritës

Më 25 tetor 1996, dy pjesëtarë të policisë jugosllave, Miloš Nikolić dhe Dragan Rakić, u vranë në një pritë në Surkish, pranë Podujevës. Vetë ngjarja dhe viktimat dalin në kronologjitë e kohës; përgjegjësia personale e Zahir Pajazitit, Ilir Konushevcit dhe Avni Ajetit mbështetet kryesisht në dëshminë e mëvonshme të Ajetit.

Sipas Ajetit, grupi e konsideronte Nikolićin përgjegjës për veprime kundër shqiptarëve. Ai pretendon se, përpara aksionit, pjesëtarët e grupit i kishin përcjellë lëvizjet e përditshme të tij. Ky detaj tregon një metodë guerile të bazuar në vëzhgim dhe në veprim nga një grup i vogël.

Studimi i Institutit të Historisë e vendos këtë episod brenda një serie aksionesh të koordinuara gjatë vitit 1996 dhe thotë se Zahiri ishte organizator e pjesëmarrës në pothuajse të gjitha aksionet e përmendura. Një raport i Human Rights Watch i vitit 1996 dokumenton përkeqësimin e dhunës dhe rastet e vrasjeve në Kosovë, por nuk provon vetë se cilët individë e realizuan aksionin e Surkishit.

Pse Zahiri nuk linte shënime pas vetes

Zahir Pajaziti lexonte shumë, por familja nuk gjeti pas tij ditarë apo materiale të shkruara që shpjegonin punën e tij ilegale. Sipas vëllait, Ejup Pajaziti, kjo ishte zgjedhje e vetëdijshme.

“Nuk ka deshtë me shkru, për shkak që mos me lanë gjurmë te armiku.”Ejup Pajaziti, vëllai i Zahirit · rrëfim për Telegrafin

Në kushtet e bastisjeve, përgjimeve dhe arrestimeve, një emër ose adresë e shkruar mund të rrezikonte njerëzit e lidhur me rrjetin. Dëshmia e Ejupit shpjegon pse sot ka më shumë kujtime gojore sesa dokumente personale të Zahirit.

Megjithatë, nga kjo dëshmi nuk mund të nxjerrim pa burim se ai përdorte kode të caktuara, pseudonime të posaçme apo një sistem të dokumentuar komunikimi. Burimi vërteton vetëm se shmangte shkrimin për të mos lënë gjurmë.

“E kemi marrë një emër shumë të madh: UÇK. Ishalla e majmë, ishalla e çojmë deri në fund.”Fjalë që Ejup Pajaziti ia atribuon vëllait të tij