Studim i Ri i ADN-së Zgjidh Origjinën e Shqiptarëve

Një studim i madh gjenetik ka gjurmuar ADN-në dhe origjinën e shqiptarëve deri te banorët e Mesjetës së Hershme në Ballkanin perëndimor, duke trajtuar një nga debatet historike më të diskutuara në Europë.

I publikuar në Nature Human Behaviour, hulumtimi tregon se shqiptarët e sotëm rrjedhin nga një popullsi e vogël paraardhëse. Kjo popullsi jetonte në territorin e Shqipërisë së sotme qysh në vitet 800–900 pas Krishtit, shekuj përpara se shqiptarët të përmendeshin në burimet e shkruara, dhe është gjenetikisht e lidhur me shumë shqiptarë të sotëm.

Ekipi u drejtua nga Leonidas-Romanos Davranoglou nga Universiteti i Oksfordit, ndërsa pjesë e tij ishin edhe Alban Lauka, Aris Aristodemou, Zoltán Maróti, Gjergj Bojaxhi, Ardian Muhaj, Ilia Mikerezi, David Wesolowski, Brian D. Joseph dhe Alexandros Heraclides.

Studiuesit analizuan më shumë se 6,000 gjenome të lashta nga gjithë Euroazia Perëndimore, së bashku me 74 mostra të reja ADN-je të mbledhura nga shqiptarë etnikë, duke përfshirë të gjitha grupet kryesore dialektore.

Hulumtuesit e lidhën prejardhjen shqiptare me popullsitë e Ballkanit perëndimor të Epokës së Bronzit dhe Epokës së Hekurit, të lidhura historikisht me “ilirët”. Shqiptarët e Mesjetës së Hershme ruajtën rreth 68 deri në 84 për qind të kësaj trashëgimie të lashtë.

Kjo ndodhi në një kohë kur popullsitë përreth po përthithnin ndikime të mëdha gjenetike nga migrantë të Europës Lindore dhe Anadollit gjatë Periudhës së Migrimeve.

Popullsitë fqinje në Kroaci, Mal të Zi dhe Serbi përthithën midis 40 dhe 86 për qind prejardhje të Europës Lindore gjatë asaj periudhe. Paraardhësit e shqiptarëve, në krahasim, përthithën dukshëm më pak — mesatarisht vetëm 10 deri në 20 për qind.

Përqendrimet më të larta të këtij ndikimi u gjetën përgjatë kufirit shqiptaro-malazez dhe në verilindje të Shqipërisë, zona ku është dokumentuar kontakti më i gjatë gjuhësor shqiptaro-sllav.

Studiuesit propozuan se vendlindja e proto-shqipes shtrihej në rajonet malore të veriut të Shqipërisë, jugperëndimit të Kosovës dhe pjesëve të Maqedonisë së Veriut. Historikisht, kjo zonë ishte vendtakim mes grupeve “ilire” dhe “dardane”, të cilat me gjasë kontribuan në formimin e prejardhjes shqiptare.

Studimi solli edhe një zbulim tjetër të rëndësishëm. Tre individë nga vendbanimi arkeologjik i Barçit në Shqipëri, të cilët më parë besohej se kishin origjinë nga Azia Qendrore, rezultuan të kishin prejardhje të Azisë Jugore në përputhje me popullsinë rome.

Studiuesit e identifikuan këtë si provën e parë të ADN-së së lashtë të romëve në Europë. Linjat e tyre gjenetike gjurmoheshin përmes rajonit të Kaukazit.

Po ashtu, një individ i zbuluar në Liqenin Roopkund në Indi rezultoi gjenetikisht i afërt me grekët e sotëm.

Ky person ndante segmente ADN-je me shqiptarët mesjetarë dhe modernë. Studiuesit sugjeruan se ai mund të ketë qenë pasardhës i komuniteteve shqipfolëse në Greqi.

Popullsia themeluese shqiptare numëronte vetëm rreth 8,000 deri në 11,000 individë, por nuk tregonte shenja të martesave brenda fisit apo izolimit gjenetik. Të dy grupet kryesore dialektore — gegët në veri dhe toskët në jug — ndanin të njëjtën prejardhje mesjetare, pavarësisht shekujve të dallimeve gjuhësore.

Megjithatë, studiuesit paralajmëruan se vazhdimësia gjenetike nuk mund të konfirmojë automatikisht vazhdimësinë gjuhësore. Ata theksuan se nevojiten studime të mëtejshme për të shpjeguar plotësisht zhvillimin e gjuhës shqipe.