Shaban Polluzha
Prijësi i Drenicës midis dokumentit dhe legjendës 1871 / 1873 — 21 Shkurt 1945 – Polluzhë, – Drenicë Kosovë Shaban Polluzha del nga burimet historike si një figurë kyçe e rezistencës shqiptare në mesin e shekullit XX: prijës lokal nga Polluzhë e Drenicës, i formuar jo nga institucionet, por nga luftërat, burgimet dhe autoriteti që fitoi në bashkësinë
Prijësi i Drenicës midis dokumentit dhe legjendës
1871 / 1873 — 21 Shkurt 1945 – Polluzhë, – Drenicë Kosovë
Shaban Polluzha del nga burimet historike si një figurë kyçe e rezistencës shqiptare në mesin e shekullit XX: prijës lokal nga Polluzhë e Drenicës, i formuar jo nga institucionet, por nga luftërat, burgimet dhe autoriteti që fitoi në bashkësinë e tij.
Kuptimi i tij nuk mund të kufizohet në një etiketë të vetme, ai mbetet njëkohësisht simbol kombëtar dhe objekt debati historiografik.
Profili Biografik
Origjina, Formimi dhe Veprimtaria e Hershme
Burimet akademike të Institutit të Historisë e japin Shaban Polluzhën si të lindur më 1871, “sipas disave” më 1873, në Polluzhë të Drenicës.
Ato e përshkruajnë si bir të Mustafë Rexhep Kastratit, me prejardhje nga një familje për të cilën vetë historiografia nuk pajtohet plotësisht nëse ishte “mesatarisht e pasur” apo e varfër.
Historiografët theksojnë se ai nuk pati arsimim formal: fëmijërinë dhe rininë e kaloi në bujqësi e blegtori, por herët u fut në rrjedhat politike lokale.
Gjatë pushtimit bullgar u zgjodh përfaqësues i zonës dhe u burgos në Prishtinë; pas rikthimit të pushtetit serb, sërish në Skenderaj e Mitrovicë.
Pas krijimit të Mbretërisë SKS, Polluzha u emërua kryetar i Komunës së Verbofcit dhe mbajti lidhje të vazhdueshme me Lëvizjen Kaçake përfshirë takime me Azem Bejtën. Pas rënies së Azemit, sipas traditës gojore, u largua përkohësisht në Shqipëri dhe thuhet se u takua me Ahmet Zogun.
Kjo fazë e jetës mbështetet mbi kujtimet e familjares dhe dëshmitarëve të vonshëm dhe duhet trajtuar si e besueshme në nivelin e traditës gojore të dokumentuar, jo si provë arkivore e prerë.
Kjo dallim metodologjik është thelbësor: “Polluzha është figurë e cila ka lënë gjurmë të thella, por ku distanca midis kujtesës dhe dokumentit zyrtarë shpesh mbetet e gjerë.”
Në vitet e Luftës së Dytë Botërore, burimet kosovare e përshkruajnë atë si kundëritalian dhe si njëri nga organizatorët e ruajtjes së kufirit në Rozhajë duke mobilizuar forcat në ndihmë të shqiptarëve të Sanxhakut dhe Peshterit. Ishte gjithashtu anëtar i Islahatit të Drenicës, strukturë politike-ushtarake e periudhës.
Gjurma e verifikueshme e Polluzhës ruhet jo në vepra autoriale, por në akte, dekrete, raporte ushtarake, kujtime dhe histori gojore.
Një moment dokumentar i rëndësishëm është dekreti i 13 prillit 1943, me të cilin Këshilli i Naltë, i udhëhequr nga Mehdi Frashëri, e emëroi kryetar të Komunës së Skenderajt. Kopja e dekretit, sipas kumtesës së Institutit të Historisë, ruhet në Agjencinë Shtetërore të Arkivave të Kosovës — kjo është një nga pikat e rralla ku një burim sekondar akademik referon drejtpërdrejt një dokument arkivor primar.
Shaban Polluzha.
Shaban Polluzha se bashku me gruan.
Shaban Polluzha.
Lufta e Drenicës
Kryengritja e Dimrit 1944–1945
Në fundin e vitit 1944, Shaban Polluzha ishte tashmë në qendër të një projekti të armatosur dhe politik që nuk synonte vetëm vetëmbrojtjen lokale.
Kuvendi i Drenicës i 20 nëntorit 1944, me rreth 200 delegatë, vendosi formimin e Brigadës së Drenicës dhe mobilizimin e gjerë të popullsisë.
Polluzha u caktua komandant, Miftar Bajraktari zëvendëskomandant. Ky organizim e bën të vështirë ta quajmë lëvizjen thjesht spontane: të paktën sipas burimeve shqiptare, ajo del si përpjekje e strukturuar me objektiv kombëtar.
Takimet me shtabin operativ komunist fillimisht në Mitrovicë, pastaj në Skenderaj janë nyja ku plas konflikti.
Partizanët kërkuan shpërndarjen e luftëtarëve të brigadës dhe dërgimin e tyre në Frontin e Sremit. Polluzha, pasi pa edhe kufomat e shqiptarëve të vrarë, kërkoi sqarime dhe siguri për ndërprerjen e masakrave.
Marrëveshja doli jetëshkurtër: lëvizja drejt Podujevës u përdor si provë taktike dhe u pasua nga kthimi i shpejtë në Drenicë kur u pa se ajo po shkelej.
Vendosja e administrimit ushtarak nga Josip Broz Tito më 8 shkurt 1945 shënoi kthesën përfundimtare.
Një pjesë e historiografisë kosovare e lexon këtë si provë se Polluzha nuk po ndeshej me një incident lokal, por me një projekt të gjerë nënshtrimi të trevës shqiptare.
Betejat e 21 shkurtit 1945 shënuan fundin e rezistencës kryesore. Polluzha ra ose sipas disa burimeve u plagos për vdekje në zonën e Tërstenikut.
Data është e fortë; mënyra e saktë e vdekjes dhe fati i trupit pas rënies mbeten kryesisht fushë e historisë gojore.
Shaban Polluzha Film dokumentar I
Debati Historiografik
Kryengritja e Dimrit 1944–1945
Në fundin e vitit 1944, Shaban Polluzha ishte tashmë në qendër të një projekti të armatosur dhe politik që nuk synonte vetëm vetëmbrojtjen lokale.
Kuvendi i Drenicës i 20 nëntorit 1944, me rreth 200 delegatë, vendosi formimin e Brigadës së Drenicës dhe mobilizimin e gjerë të popullsisë.
Polluzha u caktua komandant, Miftar Bajraktari zëvendëskomandant. Ky organizim e bën të vështirë ta quajmë lëvizjen thjesht spontane: të paktën sipas burimeve shqiptare, ajo del si përpjekje e strukturuar me objektiv kombëtar.
Takimet me shtabin operativ komunist fillimisht në Mitrovicë, pastaj në Skenderaj janë nyja ku plas konflikti.
Partizanët kërkuan shpërndarjen e luftëtarëve të brigadës dhe dërgimin e tyre në Frontin e Sremit. Polluzha, pasi pa edhe
kufomat e shqiptarëve të vrarë, kërkoi sqarime dhe siguri për ndërprerjen e masakrave. Marrëveshja doli jetëshkurtër: lëvizja drejt Podujevës u përdor si provë taktike dhe u pasua nga kthimi i shpejtë në Drenicë kur u pa se ajo po shkelej.
Vendosja e administrimit ushtarak nga Josip Broz Tito më 8 shkurt 1945 shënoi kthesën përfundimtare.
Një pjesë e historiografisë kosovare e lexon këtë si provë se Polluzha nuk po ndeshej me një incident lokal, por me një projekt të gjerë nënshtrimi të trevës shqiptare.
Betejat e 21 shkurtit 1945 shënuan fundin e rezistencës kryesore. Polluzha ra ose sipas disa burimeve u plagos për vdekje në zonën e Tërstenikut.
Data është e fortë; mënyra e saktë e vdekjes dhe fati i trupit pas rënies mbeten kryesisht fushë e historisë gojore.
Debati Historiografik
Debati Historiografik
Profili politik i Polluzhës nuk mund të reduktohet në një etiketë të vetme.
Historiografia kosovare e paraqet atë si drejtues të një kundërvënieje kombëtare kundër ripushtimit jugosllav të lidhur me vetëvendosjen e Kosovës dhe zhgënjimin ndaj premtimeve partizane.
Nga ana tjetër, një artikull i indeksuar në DOAJ, që përfaqëson leximin e një pjese të historiografisë serbe, e quan atë prijës “balist” dhe bashkëpunëtar të regjimit fashist.
Kjo ndarje nuk është thjesht terminologjike: ajo prek vetë kuptimin e Luftës së Drenicës, raportin e Polluzhës me partizanët dhe vendin e tij në kujtesën publike të sotme.
Për sa i përket bilancit të humbjeve, raporti jugosllav citon 19 të vrarë nga kryengritësit vetëm në sulmin përfundimtar, ndërsa raporti i prof. Ymer Berishës (tetor 1945) flet për rreth 430 luftëtarë të vrarë e plagosur gjatë 28 ditëve të luftës, 450 shtëpi të djegura dhe 6.000 banorë të goditur.
Shifrat nuk janë domosdoshmërisht kundërthënie e drejtpërdrejtë — i referohen njësive të ndryshme kohore e operacionale por tregojnë qartë se si politika formon mënyrën e numërimit.
Studimi kritik i Anna Di Lellios vëren se edhe tekstet e sotme shpesh e thjeshtojnë nyjen ku plas konflikti: pse brigada u kthye nga rruga e Sremit.
Debati Historiografik
Kryengritja e Dimrit 1944–1945
Ndikimi i Polluzhës në kujtesën shqiptare është më i madh sesa korpusi i dokumenteve që e rrethojnë.
Regjistrat e Presidencës së Kosovës e listojnë atë me Urdhrin “Hero i Kosovës” në dy data të ndryshme: 19 shkurt 2009 nën presidencën e Fatmir Sejdiut dhe 20 shkurt 2020 nën presidencën e Hashim Thaçit.
Pse ka dy hyrje të ndara për të njëjtin nderim nuk shpjegohet publikisht — dhe ky është shembull tipik se si kujtesa shtetërore nuk duhet marrë automatikisht si lineare.
Dekorimi i vitit 1993 nga Sali Berisha në Shqipëri me “Urdhrin për veprimtari patriotike të klasit të parë” përsëritet gjerësisht në shtypin shqiptar dhe kujtesën gojore, por në materialin publik online nuk u gjet dekreti origjinal i presidencës shqiptare.
Ky nderim duhet konsideruar shumë i mundshëm dhe gjerësisht i pranuar, por jo i verifikuar drejtpërdrejt me aktin primar në web-in e hapur.
Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e liston Kullën e Shaban Polluzhës në Polluzhë, Drenas, si trashëgimi kulturore të shekullit XX nën mbrojtje shtetërore duke e lidhur figurën jo vetëm me narrativën historike, por edhe me regjimin institucional të konservimit.
Një studim kritik mbi mësimdhënien e historisë në Kosovë (Di Lellio) vëren se pas vitit 1990 figura e Polluzhës është nacionalizuar fort dhe shpesh nuk diskutohet faza e tij e mëhershme pranë partizanëve.
Kjo e rëndësishme: e mbron figurën nga dy skaje simetrike demonizimi total dhe heroizimi pa kontekst.
Polluzha mbetet i rëndësishëm jo sepse është pa kundërthënie, por pikërisht sepse pa të nuk kuptohet as historia e Drenicës, as mënyra se si Kosova debaton me të shkuarën e vet. Ai del si urë midis tri shtresave të kujtesës: rezistencës lokale të Drenicës, kujtesës kombëtare shqiptare për antihegjemonizmin jugosllav dhe korrigjimit post-1990 të historisë zyrtare.
Ibrahim Gashi, Shaban Polluzha, drejtues i Luftës së Drenicës · Izber Hoti, Lufta e Drenicës dhe Shaban Polluzha · Muhamet Shatri, kumtesë në vëllimin e IH-RKS 2016 · Anna Di Lellio, Fostering a Critical Account of History in Kosovo · Igor Vukadinović, The uprising of Šaban Poluža in Drenica in 1945 (DOAJ) · Regjistrat e dekoratave të Presidencës së Kosovës (Sejdiu & Thaçi) · MKRS, Regjistri i Trashëgimisë Kulturore · Oral History Kosovo — intervistat me Enver Topillën e Zeqir Sopajn.
