Artikujt Rilindja Kombëtare Falas
Flamuri nën xhaketë: 6 prilli 1911
Tremijë malësorë kundër njëzetetetëmijë ushtarësh — dhe një flamur që s’ishte parë prej katër shekujsh
Më 6 prill 1911, mbi një majë guri afër Tuzit, u ngrit një flamur i kuq me shqiponjë të zezë.
Nuk ishte prodhim fabrike. Nuk kishte ceremoni shtetërore. Ishte një copë cohë, e ruajtur dhe e sjellë deri atje nga njerëz që e dinin se sa kushtonte ta shpalosnin.
Burri shtatëdhjetë e një vjeç
Njeriu që drejtoi atë ditë quhej Dedë Gjon Luli Dedvukaj — te ne Ded Gjo Luli. Kishte lindur në nëntor 1840 në Traboin, fis i Hotit.
Në pranverën e 1911-ës ishte shtatëdhjetë e një vjeç.
Nuk ishte i ri në luftë: kishte marrë pjesë në Lidhjen e Prizrenit dhe në përleshjet për Plavën e Gucinë më 1879–80. Kishte kaluar gjithë jetën duke luftuar kufij që të tjerët i vizatonin mbi tokën e tij.
Numrat
Kryengritja e Malësisë nisi më 24 mars 1911 dhe zgjati deri më 4 gusht.
Te Deçiqi, raporti i forcave ishte ky:
– Malësorët: rreth 3.000–3.300 burra, me pushkë personale, pa artileri, pa furnizim të rregullt.
– Ushtria osmane: rreth 28.000, nën komandën e Shevket Turgut Pashës.
Njëri kundër nëntë.
Krahas Ded Gjo Lulit luftuan Sokol Baci, Mehmet Shpendi, Prek Cali, Pretash Zeka Ulaj, Marash Pali, Gjin Pjetër Pervizi — dhe në kryengritjen e gjerë morën pjesë edhe Isa Boletini e Bajram Curri.
Osmanët e humbën betejën.
Kush e ngriti flamurin
Dhe këtu duhet një saktësim, sepse tregimi popullor e thjeshton.
Sipas burimeve, atë 6 prill flamurin mbi majën e Bratilës e ngriti Nikë Gjelosh Luli, vëllai i Dedës. Komandant i veprimit ishte Deda; dora që e ngriti flamurin ishte e të vëllait.
Kjo nuk ia zvogëlon rëndësinë askujt. Përkundrazi — e tregon ashtu siç ishte: punë familjeje dhe fisi, jo skenë e rregulluar.
“Për herë të parë pas 400 vjetësh”
Kjo fjali përsëritet kudo dhe duhet kuptuar drejt.
Flamuri i shqiponjës dykrenare ishte stema e Kastriotëve dhe simbol i Lidhjes së Lezhës. Pas rënies së rezistencës së Skënderbeut — datat që përmenden janë 1468 apo 1479 — ai nuk u ngrit më si flamur i një force të organizuar shqiptare brenda territorit osman.
Prandaj thuhet se Deçiqi ishte hera e parë pas më shumë se katër shekujsh. Është formulim tradicional dhe simbolik, jo matje e saktë arkivore — por thelbi qëndron: ishte kthimi i një simboli të ndaluar.
Ai flamur u ngrit sërish një vit e gjysmë më vonë në Vlorë. Njeriu që e mbrojti kufirin e ri me armë në dorë ishte një malësor tjetër, dhe eshtrat e tij u kthyen në atdhe vetëm pas njëqind vjetësh. Atë histori e kemi te Isa Boletini — për anëtarët Arbër e lart.
Çfarë erdhi pas
Një vit e gjysmë më vonë, më 28 nëntor 1912, Ismail Qemali ngriti flamurin në Vlorë dhe shpalli pavarësinë.
Rruga nga Deçiqi te Vlora është e shkurtër në kohë dhe e drejtpërdrejtë në logjikë: kryengritja e Malësisë tregoi se perandoria mund të humbiste beteja në malet e veta.
Fundi i tij
Ded Gjo Luli nuk pati fat të gëzonte shumë atë që ndihmoi të ndodhte. U vra më 24 shtator 1915, në Orosh të Mirditës. U nderua pas vdekjes me titullin “Hero i Popullit”.
Njeriu që ngriti flamurin kur ishte krim ta kishe, vdiq i vrarë në një vend që tashmë e kishte flamurin të vetin.
Pyetja e javës
Kush e ngriti flamurin mbi majën e Bratilës më 6 prill 1911?
Kuizi hapet të mërkurën 20:30. Dhjetë pyetje, pikë për secilën, dhe emri yt hyn në renditje.
Luaj falasPa kufi kuizesh nga 8,99 € në muaj.
Lexo më tej
- Vota që zgjodhi një alfabetRilindja Kombëtare
- Çerçiz TopulliFigura Kombëtare
- Vullnetarët nga Shqipëria në UÇK Vetëm anëtarëKosova 1999
