Vota që zgjodhi një alfabet

Nëntor 1908: shqiptarët u mblodhën për të vendosur me çfarë shkronjash do të shkruanin

Përpara vitit 1908, shqipja shkruhej me të paktën gjashtë alfabete të ndryshme.

Katolikët e veriut shkruanin me latine. Ortodoksët e jugut shpesh me greke. Myslimanët me arabe. Pastaj kishte alfabetin e Stambollit, alfabetin e Elbasanit, alfabetin e Todhrit, e të tjera.

Kjo do të thoshte se dy shqiptarë të shkolluar mund të mos e lexonin dot njëri-tjetrin.

Manastiri, nëntor 1908

Nga 14 deri më 22 nëntor 1908, në qytetin e Manastirit — sot Bitola — u mbajt një kongres për ta zgjidhur këtë. U zhvillua pranë shoqërisë “Bashkimi”, në shtëpinë e Fehim Zavalanit.

Sa vetë ishin? Këtu duhet saktësi, sepse shifrat ndryshojnë. Burimet shkencore flasin për rreth 50 pjesëmarrës, prej të cilëve 32 me të drejtë vote, që përfaqësonin 26 qytete, klube e shoqata. Në shtypin popullor shqiptar hasni shpesh shifrën 150 — ajo i referohet numrit të përgjithshëm të njerëzve të përfshirë, jo delegatëve me votë.

Vinin nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia — dhe nga diaspora: Rumani, Itali, Egjipt, Bullgari, Amerikë.

Kush ishte aty

– Mid’hat Frashëri — kryetar i kongresit, bir i Abdyl Frashërit.

– Gjergj Fishta — kryetar i komisionit të alfabetit. Kumtesa e tij i preku aq shumë pjesëmarrësit sa, sipas dëshmive, një hoxhë vrapoi ta përqafonte para të gjithëve.

– Luigj Gurakuqi, Gjergj Qiriazi, Grigor Cilka — nënkryetarë.

– Ndre Mjeda, Shahin Kolonja, Sotir Peci, Bajo Topulli, Nyz’het Vrioni — delegatë.

– Parashqevi Qiriazi — sekretare e komisionit, dhe gruaja e vetme në kongres. Ishte mësuese e shkollës së vajzave në Korçë.

Në një sallë mblidheshin myslimanë, katolikë, ortodoksë e protestantë. Kjo në vetvete ishte deklaratë politike.

Vendimi

Kongresi vendosi me votë unanime të linte mënjanë alfabetin e Stambollit dhe shqipja të shkruhej me alfabet latin me 36 shkronja.

Ky është, në thelb, alfabeti që përdorim sot. Shkronjat me të cilat e lexon këtë faqe u vendosën në atë sallë.

U vendos gjithashtu ngritja e një shtypshkronje shqipe në Manastir, nën drejtimin e Gjergj Qiriazit, dhe mbajtja e një kongresi të dytë pas dy vjetësh.

Pse ishte akt politik, jo gjuhësor

Në tavolinë kishin tri mundësi: latin, grek, arab. Secila nga këto nuk ishte thjesht shkrim — ishte përkatësi.

Alfabeti arab do të thoshte të mbeteshe brenda botës osmane. Greku do të thoshte orbita e Patrikanës. Latini do të thoshte Perëndim.

Shqiptarët zgjodhën latinin njëzet vjet para se vetë Turqia ta bënte të njëjtin ndryshim, më 1928.

Perandoria e kuptoi menjëherë se çfarë kishte ndodhur. Reagimi zyrtar osman dhe ai i kishës greke ishte i ashpër: një popull që vendos vetë se si shkruhet, ka vendosur tashmë se kujt i përket.

Alfabeti latin fitoi më 1908, por nuk ishte i vetmi që provuan shqiptarët. Elbasani kishte shpikur alfabetin e vet, të përdorur për një dorëshkrim të vetëm. Atë histori e kemi te Alfabeti i Elbasanit — për anëtarët Kastriot e lart.

Dita e Alfabetit

Data 22 nëntor mbahet sot si Dita e Alfabetit të Gjuhës Shqipe — festë kombëtare edhe për shqiptarët e Maqedonisë së Veriut.

Në Bitola funksionon Muzeu i Alfabetit të Gjuhës Shqipe, ku ruhen rreth 56 fotografi të pjesëmarrësve dhe mbi 230 dokumente.

Katër vjet pas atij nëntori u shpall pavarësia. Rendi nuk ishte i rastësishëm: së pari u bashkuan shkronjat, pastaj shteti.

Pyetja e javës

Sa shkronja kishte alfabeti latin që vendosi Kongresi i Manastirit?

Kuizi hapet të mërkurën 20:30. Dhjetë pyetje, pikë për secilën, dhe emri yt hyn në renditje.

Luaj falasPa kufi kuizesh nga 8,99 € në muaj.

Lexo më tej

• Shkolla ku vajzat mësuan shqip për herë të parëRilindja Kombëtare
• Libri pa kapak: si u zhduk dhe u rigjet libri i parë shqipIllyriens
• Flamuri nën xhaketë: 6 prilli 1911Rilindja Kombëtare

Vishe këtë histori

AUTOCHTHONOUS ILLYRIAN – SHQIPËRI

prej 16 €Standart 16 € · Premium 25 €

Shiko produktin