Artikujt Rilindja Kombëtare Falas
Shkolla ku vajzat mësuan shqip për herë të parë
15 tetor 1891, Korçë — dhe kisha kundërshtoi aq fort sa refuzoi të varroste një djalë
Në nëntor 1884, në malet në jugperëndim të Ohrit, një mësues i ri u rrëmbye nga banditë. E mbajtën peng gjashtë muaj.
Quhej Gjerasim Qiriazi. Përvojën e shkroi më vonë në një libër që u botua në Londër më 1902 me titullin “Captured by Brigands”.
Kur doli i gjallë, bëri diçka që askush nuk e priste: hapi një shkollë për vajza.
Familja nga Manastiri
Qiriazët ishin familje protestante nga Manastiri. Gjerasimi (1858–1894) kishte punuar me shoqëritë biblike britanike; motrat e tij ishin Sevasti (1871–1949) dhe Parashqevi.
Sevastia bëri diçka të pazakontë për një vajzë shqiptare të asaj kohe: studioi në Kolegjin Amerikan për Vajza në Stamboll — ku hyri me ndihmën e Naim Frashërit — dhe u diplomua në qershor 1891. Ishte gruaja e parë shqiptare që mbaroi atë institucion.
Sapo u kthye, familja vuri në zbatim planin.
15 tetori 1891
Në Korçë kishte hapur më 1887 shkolla e parë shqipe e njohur zyrtarisht — por për djem. Vajzat mbeteshin jashtë.
Më 15 tetor 1891 u hap Shkolla e Vashave: shkolla e parë shqipe për vajza. Autorizimin osman e siguruan me ndihmën e Naim Frashërit. Drejtuese ishte Sevastia. Parashqevia, ende fëmijë, filloi të ndihmonte në mësimdhënie shumë e re.
Verën tjetër shkolla u zhvendos në një godinë më të madhe — nxënëset ishin shtuar.
Kundërshtimi
Hierarkia ortodokse greke e luftoi shkollën me egërsi që nga dita e parë. Arsyeja ishte e qartë: një vajzë që mëson të lexojë shqip, nesër nuk e pranon greqishten si gjuhë të vetme të fesë e të kulturës.
Kundërshtimi arriti deri aty sa refuzuan të varrosnin djalin e njërit prej mbështetësve të shkollës.
Edhe familja Qiriazi u sulmua për besimin e vet protestant — një debat që vazhdon të rihapet edhe sot në literaturën shqiptare.
Çfarë u bënë ato vajza
Parashqevi Qiriazi u bë një nga gratë më të rëndësishme të Rilindjes:
– Sekretare e komisionit në Kongresin e Manastirit, 1908 — e vetmja grua në atë sallë.
– Studime pasuniversitare në SHBA (Oberlin College).
– Botuese e revistës “Ylli i Mëngjesit” në Boston, 1917–1920.
– Delegate në Konferencën e Paqes në Paris.
– Vdiq në Tiranë më 1970.
Sevastia vazhdoi punën arsimore derisa më 1914, me hyrjen e forcave greke në Korçë, familja u detyrua të largohej dhe shkolla u mbyll. Bashkë me bashkëshortin, publicistin Kristo Dako, emigroi në SHBA. Vdiq në gusht 1949, e rraskapitur nga vitet e vështira dhe humbja e një djali.
Më 1962 regjimi i njohu zyrtarisht kontributet e familjes; Sevastia dhe Parashqevia u nderuan me titullin “Mësuese e Popullit”.
Ato vajza mësuan të lexonin shqip në një kohë kur vetë fjala shqip ishte e ndaluar në shkolla. Njeriu që i dha shqipes fjalorin dhe programin e saj kombëtar shkruante në Stamboll. Atë histori e kemi te Sami Frashëri — për anëtarët Kastriot e lart.
Detaj për saktësi
Për vitin e lindjes së Parashqevisë burimet japin dy data: 1880 (sipas Robert Elsie-t) dhe 27 maj 1886 (sipas burimeve të tjera). Nëse e citoni, jepni të dyja ose shmangeni vitin.
Pse ka rëndësi
Sepse ishte hapi që bëri të mundur çdo hap tjetër. Një popull ku vajzat nuk shkruajnë gjuhën e vet, nuk e ka gjuhën të sigurt as për një brez.
Në tetor 1891, tre vëllezër e motra në Korçë hapën një derë. Shtatëmbëdhjetë vjet më vonë, njëra prej atyre vajzave ishte ulur në tavolinën ku u vendos alfabeti i shqipes.
Pyetja e javës
Në cilin vit u hap shkolla e parë shqipe për vajza në Korçë?
Kuizi hapet të mërkurën 20:30. Dhjetë pyetje, pikë për secilën, dhe emri yt hyn në renditje.
Luaj falasPa kufi kuizesh nga 8,99 € në muaj.
Lexo më tej
- Vota që zgjodhi një alfabetRilindja Kombëtare
- Gruaja që nuk u penduaKoha Komunizmit
- Fustani që zgjat tetë muaj punë dhe po zhduketIllyriens
