Republika që zgjati katër vjet dhe pati monedhën e vet

Një kolonel francez, katërmbëdhjetë korçarë dhe një protokoll i dhjetorit 1916

Në vitin 1916 Shqipëria praktikisht nuk ekzistonte si shtet. Territori ishte i copëtuar mes ushtrive të huaja: austro-hungarezë në veri, italianë në jug-perëndim, grekë e bullgarë në pjesë të tjera. Lufta e Parë Botërore e kishte shndërruar vendin katërvjeçar në një hartë ushtarake.

Dhe pikërisht në atë kaos, në Korçë, lindi diçka që askush nuk e priste: një njësi autonome shqiptare, me institucionet e veta.

Protokolli i 10 dhjetorit 1916

Në vjeshtë të vitit 1916, forcat franceze të Armatës së Orientit hynë në Korçë. Situata ishte e ndërlikuar: francezët në fillim mbështetën forcat greke venizeliste, gjë që i ktheu banorët kundër tyre, me çeta të armatosura që u rezistuan.

Komanda franceze e kuptoi se pa vendasit nuk bëhej punë dhe hyri në bisedime me udhëheqësit shqiptarë.

Rezultati u firmos më 10 dhjetor 1916: një protokoll mes kolonelit francez Henri Descoins dhe katërmbëdhjetë përfaqësuesve të Korçës, i cili shpalli Krahinën Autonome Shqiptare të Korçës nën mbrojtjen ushtarake të ushtrisë franceze.

Sipas dëshmisë së kohës, atë ditë u ngrit flamuri i Skënderbeut, i lidhur me ngjyrat e Francës.

Çfarë kishte ky “shtet”

Jo shumë, po të matet me standarde moderne. Por mjaft për të bërë përshtypje:

– Dy gjuhë zyrtare: shqip dhe frëngjisht.

– Shkolla shqipe — vend i shkollave greke që funksiononin më parë.

– Monedhë e vet: franga e Korçës.

– Pulla postare të vetat — që sot janë objekt koleksionistësh në gjithë botën.

– Qeverisje lokale me 14 anëtarë, të zgjedhur mes vendasve.

– Prefekt policie: Themistokli Gërmenji, një nga figurat patriotike më të njohura të kohës.

Për herë të parë prej fillimit të luftërave ballkanike, në atë krahinë kishte një administratë të rregullt që e pranonin të gjithë.

Njeriu që pagoi

Historia e Gërmenjit mbaron keq. Ai u arrestua nga vetë francezët, u gjykua nga një gjykatë ushtarake dhe u pushkatua më 1917 — një nga ato episode të errëta që ende diskutohen mes historianëve.

Njeriu që u bë simboli i autonomisë u ekzekutua nga fuqia që e kishte krijuar atë autonomi.

Sa “republikë” ishte?

Këtu duhet ndershmëri, sepse rrjeti është plot me ekzagjerime.

Nuk ishte shtet i pavarur. Ishte krahinë autonome nën protektorat ushtarak francez. Në literaturën franceze quhet “République de Koritza”, dhe nga aty vjen emri që përdorim.

Ka edhe një anë të diskutueshme: mbyllja e shkollave greke dhe masat kundër elementëve progrekë sollën ankesa e persekutime që historiografia greke i thekson fort. Historia nuk është kurrë vetëm e bukur.

Francezët u larguan më 15 qershor 1920, dhe krahina u riintegrua në shtetin shqiptar.

Korça nuk ishte e vetmja krahinë që provoi të qeveriste vetveten në ato vite. Vlora u ngrit kundër një ushtrie të tërë dhe fitoi. Atë histori e kemi te Lufta e Vlorës, 1920 — për anëtarët Arbër e lart.

Pse ka rëndësi

Sepse ishte provë. Në kulmin e luftës, në një vend të copëtuar nga katër ushtri, korçarët treguan se dinin ta drejtonin veten: mblidhnin taksa, hapnin shkolla, printonin para, mbanin rend.

Dhe sepse ka mbetur dëshmi materiale. Pullat dhe frangat e Korçës ekzistojnë ende, nëpër koleksione private dhe ankande. Objekte të vogla letre e metali që dëshmojnë se dikur, për katër vjet, në Korçë kishte diçka që i ngjante shumë një shteti.

Pyetja e javës

Në cilën datë u nënshkrua protokolli që shpalli Krahinën Autonome Shqiptare të Korçës?

Kuizi hapet të mërkurën 20:30. Dhjetë pyetje, pikë për secilën, dhe emri yt hyn në renditje.

Luaj falasPa kufi kuizesh nga 8,99 € në muaj.

Lexo më tej

• Flamuri nën xhaketë: 6 prilli 1911Rilindja Kombëtare
• Vota që zgjodhi një alfabetRilindja Kombëtare
• Vullnetarët nga Shqipëria në UÇK Vetëm anëtarëKosova 1999

Vishe këtë histori

1912 Heritage

57 € Çmimi origjinal qe: 57 €.46 €Çmimi i tanishëm është: 46 €.

Shiko produktin